گام بزرگ برای مالکیت معنوی
معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی برای اولین بار آییننامه مالکیت فکری این دانشگاه را ابلاغ کرد.
این آییننامه که در معاونت پژوهش و فناوری تدوین شده است، همه افراد شاغل در دانشگاه آزاد اسلامی و بنابه آنچه در آییننامه آمده است هر فردی که از تسهیلات، اعتبارات و امکانات دانشگاه برای انجام فعالیت تحقیقاتی در زمانی که با دانشگاه همکاری میکند استفاده کند را شامل میشود. آییننامه مالکیت فکری یا معنوی براساس آنچه در ماده 2 آن آمده است با هدف فراهم کردن زمینههای توسعه علم و فناوری از طریق ایجاد محیطی مناسب برای شکوفایی خلاقیتها و بهکارگیری دستاوردهای جدید پژوهش و فناوری در کشور، نهادینه کردن حقوق مالکیت فکری در دانشگاه و تقویتانگیزه مادی و معنوی دانشگاهیان برای فعالیت بیشتر در پژوهش و فناوری در جهت افزایش امکان تجاریسازی دستاوردها و توسعه اقتصاد دانشبنیان در کشور، ارائه چارچوبی شفاف و تبیین حقوق و تعهدات دانشگاه، پدیدآورنده و حامیان در ارتباط با داراییهای فکری و کاهش ابهامات و اختلافات در زمینه حقوق مالکیت فکری، آگاه کردن استفادهکنندگان از اعتبارات، تسهیلات و امکانات دانشگاه نسبت به حقوق مالکیت فکری و بهویژه شیوه پوشش دادن هزینهها و تقسیم منافع مادی و معنوی حاصل از آن تدوین شده است. براساس آییننامه ابلاغی معاون پژوهش و فناوری، مراکز رشد و پارکهای علم و فناوری نقش حامی را دارند و میتوانند با بستن قرارداد از درآمدهای حاصل از داراییهای فکری ایجاد شده برخوردار شوند. همچنین دانشگاه در نتایج مادی هرگونه دارایی فکری که بر اثر فعالیت فردی یا گروهی با استفاده از امکانات، تجهیزات و اعتبارات دانشگاه ایجاد میشود دارای حقوقی است و میزان سهم دانشگاه، پدیدآورنده و حامی و امکان استفاده رایگان و نامحدود آنها از دارایی فکری حاصل شده و وضعیت نهایی مالکیت تجهیزات خریداری شده یا ایجاد شده، در قرارداد همکاری مشخص میشود. در این آییننامه دانشگاه موظف شده است، اگر همه یا بخشی از حقوق مالکیت فکری را به دیگری اعطا کند حقوق پدیدآورنده و حامی را در قرارداد با طرف سوم لحاظ کند. آییننامه همچنین تاکید میکند که دانشگاه ثبت و بهرهبرداری از دارایی فکری را بدون دلیل موجه به تاخیر نیندازد و تمام تلاش خود را برای انتشار رایگان آثار مکتوب دانشگاهیان با حفظ حقوق معنوی و تشویق مادی آنها انجام دهد. قراردادهای بهرهبرداری از داراییهای فکری تحت نظارت معاون پژوهش و فناوری قرار داده شده است. این آییننامه همچنین از پدیدآورندگان میخواهد قبل از ثبت داراییهای خود با واحدهای دانشگاهی همکاری و هماهنگی لازم را به عمل آورند و قبل از ثبت اختراعات، اطلاعات را برای سایرین افشا نکنند.
ماده چهارم آییننامه جدید دانشگاه آزاد اسلامی سیاستگذاری و برنامهریزی کلان در مورد حقوق مالکیت فکری را برعهده شورایی به نام شورای مرکزی مالکیت فکری که در معاونت پژوهش و فناوری تشکیل میشود و اجرایی کردن سیاستها و برنامههای این شورا را برعهده کمیته مالکیت فکری گذاشته است که در واحدهای جامع، بسیار بزرگ و بزرگ زیر نظر معاونت پژوهش و فناوری واحد تشکیل میشود. شورای مرکزی مالکین فکری که درباره ارتباط دانشگاه با نهادهای بیرونی اعلام نظر میکند، متشکل از رئیس دانشگاه آزاد اسلامی یا نماینده او بهعنوان رئیس شورا، معاون پژوهش و فناوری بهعنوان نایبرئیس، مدیرکل توسعه فناوری و ارتباط با صنعت بهعنوان دبیر، مدیرکل گسترش علم و علمسنجی، مدیرکل امور بینالملل، معاونان اداری و مالی، دانشجویی و فرهنگی و برنامهریزی و امور اقتصادی دانشبنیان دانشگاه یا نمایندگان آنها در سطح مدیرکل، مدیرکل دفتر حقوقی دانشگاه یا نماینده او، دبیر شورای اقتصاد و سرمایهگذاری دانشبنیان، یک نماینده از سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، مدیرکل اداره مالکیت صنعتی قوه قضائیه و یک تا سه نفر از رئیسهای واحدهای دانشگاهی به انتخاب رئیس شوراست.
همچنین کمیتههای مالکیت فکری با 7 عضو برای اجرایی کردن سیاستهای کلان دانشگاه در حوزه مالکیت فکری با هماهنگی معاونت پژوهش و فناوری واحد برنامهریزی میکنند، در مورد حفاظت از داراییهای فکری دانشگاه در قالب ثبت قانونی یا انتشار رایگان دستاوردها برای عموم تصمیم میگیرند و داراییهای فکری را ارزشگذاری و سهم هر یک از ذینفعان را مشخص میکنند. براساس ماده پنجم دستاوردهای پژوهشی و فناوری که زمینه بهرهبرداری تجاری از آنها وجود دارد، باید به معاون پژوهشی واحد گزارش شود تا ارزیابیهای اولیه در مورد آنها انجام شود.
براساس این آییننامه همچنین سهم دانشگاه از داراییهای فکری که در آنها سرمایهگذاری کرده یا بودجه اختصاص داده است 60درصد، در آنهاییکه به آنها تسهیلات با بازپرداخت ارائه کرده است 15درصد، از داراییهایی که ناشی از اجرای قراردادهای ارتباط با صنعت است 30درصد، داراییهای ناشی از پایاننامهها و رسالههای دانشجویی 50درصد و داراییهای ناشی از حمایت و اختصاص اعتبار خارج از دانشگاه 50درصد است و داراییهای فکری ناشی از تولید اثر ادبی، هنری و نرمافزارها در کمیته مالکیت فکری مشخص میشود. در صورتی که حامیان دیگری جز دانشگاه وجود داشته باشند از سهم دانشگاه کاسته و به اندازه حمایت انجام شده به آنها اضافه میشود.
